Defter · Not 003 · İçerik

Yapay zekânın parmak izi her dilde farklı

İngilizce için yazılmış "yapay zekâ kokan kelimeler" listesini çevirirsen elinde işe yaramaz bir liste kalır. Almanca editörün taktığı şeyle Lehçe editörün taktığı şey aynı değil.

Bu sitenin metni Türkçe yazıldı, dokuz dile açıldı. Çevrilmedi, her dilde yeniden yazıldı. Aradaki fark önemli, çünkü çeviri kokusu ile yapay zekâ kokusu çoğu zaman aynı cümlede buluşur.

İnternette dolaşan "yapay zekâ kelimeleri" listeleri İngilizce içindir: delve, tapestry, in today's fast-paced world. Bu listeyi Almancaya çevirmek hiçbir işe yaramaz. Almanca okurun kaşını kaldıran şey kelime değil, yapıdır.

Her dilin kendi teli var

İngilizce için liste zaten herkesin elinde: delve, tapestry, seamless, in today's fast-paced world. Bu kelimeleri tanımayan kalmadı. Sorun, listenin İngilizceye özel olması.

Almancada okuru rahatsız eden şey kelime değil yapıdır: fiil yerine isim yığmak, edilgen çatıya sığınmak. Lehçede başka bir şey takılıyor, Arapçada bambaşka bir şey. Arapçada en net işaret çeviriden sızan edat hatasıdır, çünkü metnin yazılmadığını, çevrildiğini ele verir.

Dokuz dilin listesini o dillerin kendi yazı kılavuzlarına ve editör tartışmalarına bakarak tek tek çıkardık. Listelerin kendisini yayımlamıyoruz; müşteriye sattığımız işin bir parçası. Buradaki asıl bilgi liste değil zaten: İngilizce listeyi çevirmek işe yaramıyor.

Ortak nokta şu: her dilde tel, o dilin en kolay ezberlenen kalıbıdır. Model o kalıbı ezberlemiştir çünkü kalıp metinlerde en sık geçen şeydir.

Ölçmek, okumaktan farklı bir iş

Liste elde olunca sayfaları gözle okumak yetmez; 150 sayfa var. Kalıpları sayan bir denetim yazıldı. Çıktısı şu:

EN · 15 sayfa · 13028 kelime · temiz
DE · 15 sayfa · 11968 kelime · temiz
FR · 15 sayfa · 13947 kelime · temiz
ES · 15 sayfa · 13298 kelime · temiz
IT · 15 sayfa · 13276 kelime · temiz
NL · 15 sayfa · 12730 kelime · temiz
PL · 15 sayfa · 11937 kelime · temiz
RU · 15 sayfa · 11544 kelime · temiz
AR · 15 sayfa · 11254 kelime · temiz

toplam asan tel: 0

Aracın kendi hatası: metni tek satıra indirmek

Denetim ilk çalıştığında Almanca sayfalar düzyazı tiresi uyarısı verdi. Metin doğruydu; araç yanılıyordu. Sebep, HTML'den metin çıkarırken etiketlerin boşluğa çevrilmesiydi. Sayfa tek satıra iniyor, bir etiketle onun açıklamasını ayıran işaret düzyazının içindeymiş gibi görünüyordu.

s = re.sub(r'<[^>]+>', '\n', s)   # etiket = blok siniri

İkinci yanlış alarm: Lehçe tırnak işareti

Lehçe denetimi ” karakterini yapay zekâ işareti sayıyordu. Oysa Lehçede kapanış tırnağı tam olarak odur: „…”. Yani araç, dilin doğru yazımını hata olarak işaretliyordu.

Kural daraltıldı: Lehçe metne sızan İngilizce tırnak gerçekten bir işarettir, dilin kendi kapanış tırnağı değildir. Bu, bu sitede ikinci kez aynı derse çıktı: erişilebilirlik denetiminde de uyarıların dörtte biri gerçek değildi. Aracı düzeltmeden metni düzeltmek, doğru olanı bozmak demek.

Denetimden geçmek iyi yazılmış olmak değildir

Sıfır aşım, metnin iyi olduğunu göstermez. Yalnızca bilinen kalıpların bulunmadığını gösterir. Bir metin hiçbir listeye takılmadan da cansız olabilir.

Denetim şunun için var: gözden kaçanı yakalamak ve bir kalıbın yüz elli sayfaya sessizce yayılmasını engellemek. Metnin gerçekten okunur olup olmadığına hâlâ o dili konuşan bir insan karar veriyor. Araç o kararın yerine geçmiyor, ona zaman kazandırıyor.

Aynı disiplinin ürün tarafındaki karşılığı için reklam metni üreten AdForge sayfasına bakılabilir: orada da üretilen her metin yayına çıkmadan önce bir eşikten geçiyor.